Z czego składa się but? Najważniejsze elementy budowy buta

Z czego składa się but? Niezależnie od modelu, materiału, z jakiego został wyprodukowany czy sezonowości, można wyróżnić w nim dwie główne części: cholewkę – która okrywa górną część stopy oraz spód, czyli część obuwia umieszczona pod stopą. Jednak w praktyce elementów składowych buta jest dużo więcej, a o większości z nich rzadko wie ich przeciętny użytkownik. Jak więc dokładnie wygląda budowa buta?

z-czego-sklada-sie-but
spis treści

Cholewka okrywająca górną część stopy, a w przypadku wyższych modeli butów, również łydkę czy podudzie, składa się z kolei z następujących elementów:

  • przyszwy, która jest przednią częścią cholewki, okrywającą palce, przedstopie i częściowo śródstopie. Wraz z podeszwą i językiem buta pełni funkcję ochronną stopy przy opadach atmosferycznych czy wilgoci, a wraz z obłożyną odpowiada za kształt buta. Warto wiedzieć także, że przyszwa jest istotną częścią eleganckich butów męskich. Jeżeli jest wszyta pod spód, czyli zamknięta, jak w butach typu oxford, robi bardziej eleganckie wrażenie niż w przypadku przyszwy otwartej, naszytej na wierzch cholewki, jak w butach typu derby;
  • obłożyny, będąca częścią cholewki okrywającą stopę w pięcie, śródstopiu i częściowo przedstopiu. Wykonana zwykle z miękkich i elastycznych materiałów obłożyna z przodu połączona jest z przyszwą, a z tyłu buta z tylnikiem i zapiętkiem;
  • noska, czyli części przedniej cholewki połączonej z przyszwą, okrywającej palce, a czasem także boki przedstopia. W przypadku butów męskich za bardziej formalne uznaje się obuwie z noskami gładkimi, w odróżnieniu od nosków dziurkowanych (ażurowych);
  • tylnika, elementu wierzchniego cholewki naszytego na boki i tył pięty lub przedłużającego obłożynę, często nie występującego jako osobny element;
  • języka przymocowanego do górnego brzegu przyszwy lub przednich boków obłożyny, który uszczelnia obuwie i chroni jednocześnie stopę przed uciskiem spowodowanym sznurówkami czy dziurkami.

W zależności od konstrukcji spodu obuwia, systemu montażu, a także typu i rodzaju butów, w spodniej części buta wyróżnia się następujące elementy:

a) nośne – w tym:

  • podpodeszwę – znajdującą się między wyściółką a podeszwą, przez co stanowi ona swoisty „kręgosłup” buta i decyduje o jego wygodzie oraz trwałości, zwłaszcza w przypadku butów na wyższych obcasach. Podpodeszwa wykonywana jest najczęściej ze skóry, tektury lub materiałów syntetycznych. W przypadku butów na obcasach, podpodeszwa w części od śródstopia do pięty powinna być wzmocniona stalowym elementem profilowanym, tzw. stalką oraz dodatkowymi warstwami twardej, sprasowanej warstwy skóry albo tektury zapewniając stabilność w czasie chodzenia;
  • wyściółkę – czyli element znajdujący się bezpośrednio pod stopą i przylegający do niej. Wykonana z podobnych materiałów jak podszewka, typu gąbka lub nowoczesne technologie aerogel czy air system, wyściółka ma dodatkową warstwę, dzięki czemu zapewnia komfort stopom w trakcie chodzenia. W przypadku obuwia zimowego do najczęściej stosowanych materiałów na wyściółkę należą z kolei wełna lub futro, które jednocześnie zapewniają stopom odpowiednią temperaturę i absorbują wilgoć;
  • wkładkę do buta.

    b) wewnętrzne – niewidoczne dla przeciętnego użytkownika, jak wypełnienie, wyłożenie czy usztywniacz;

    c) zewnętrzne, w tym:
  • podeszwa izolująca stopę od podłoża, z którym bezpośrednio się styka, poza obcasem. Najczęściej podeszwa wykonana jest ze skóry lub nowoczesnych materiałów w przypadku butów sportowych, zapewniając większy komfort osobom używającym ich do intensywnego treningu;
  • zelówka wykonana ze skóry lub gumy i pokrywająca całą podeszwę buta lub tylko jego przednią część. Zelówka może być wymieniana, co pozwala na dłuższe użytkowanie obuwia;
  • obcas znajdujący się w tylnej części buta, pod piętą. Obcas może być integralną częścią podeszwy (stanowiąc tzw. monoblok) lub być osobnym elementem, przykręcanym do podeszwy śrubą centralną, przybijanym lub rzadziej – klejonym;
  • wierzchnik, nazywany także flekiem, czyli niewielki element obcasa stykający się bezpośrednio z podłożem i mający za zadanie chronić obcas przed zniszczeniem, a także zapobiegać poślizgnięciu się na nim. Wierzchnik wykonany jest z tworzywa o wyższej odporności na ścieranie niż obcasy, ale trzeba regularnie kontrolować jego stan zużycia, bowiem w wypadku jego zniszczenia, starciu ulegają obcasy, które najczęściej nie nadają się już potem do wymiany.

Kolejne mało znane części obuwia to jego elementy podszewkowe, które pozostają w bezpośrednim kontakcie ze stopą. Określane są one nazwami elementów wierzchnich cholewki, pod którymi się znajdują. Jedyny wyjątek stanowi wśród elementów podszewkowych zapiętek, który zgodnie z nazwą, znajduje się za pietą, z tyłu stopy, od strony podszewki buta. Musi on być wykonany z materiałów miękkich, a jednocześnie antypoślizgowych, dzięki czemu stopa naturalnie pracuje i nie wyślizguje się z buta, co może prowadzić do powstawania nieprzyjemnych odcisków. Funkcją zapiętka jest także zabezpieczenie podszewki przed przetarciem.

Elementy wzmacniające cholewkę znajdują się pomiędzy elementami wierzchnimi i podszewkowymi obuwia. Są one również niewidoczne w gotowym już obuwiu kupowanym przez użytkowników, a ich nazwy są dokładnie takie same, jak nazwy elementów wierzchnich znajdujących się nam nimi.

Dzięki usztywnieniu cholewki w jej czubku i pięcie, obuwie na długo zachowuje kształt nadawany mu podczas produkcji. Do elementów usztywniających obuwie należą podnosek i zakładka, niewidoczne w gotowym obuwie. Miejsce podnoska to przednia część buta, między noskiem a podszewką. Zakładka z kolei umieszczana jest z tyłu, między tylnikiem a zapiętkiem. Do produkcji obu tych elementów wykorzystuje się materiały tekstylne, a także termo- lub chemoutwardzalne.

Nie musimy dokładnie znać nazewnictwa wszystkich części obuwia. Warto jednak wiedzieć, co oznaczają poszczególne terminy związane z ich budową, aby wybrać buty z materiałów o wysokiej jakości, zapewniających nam komfort chodzenia i zdrowie naszych stóp.


Paulina Jarmul
Paulina Jarmul

Zdecydowanie jestem fanką lat 70. Od tego czasu zapanowała „modowa wolność” i wszystkie chwyty stały się dozwolone! Pasjonuję się kulturą hippie, disco i punk, i uwielbiam jak współcześni kreatorzy mody powracają do stylu sprzed 50 lat. W mojej szafie znajdziecie modowe perełki w stylu vintage, które odkryłam w szafie babci i na aukcjach internetowych. Lubię łączyć style i bawić się modą, a jeszcze bardziej lubię o tym pisać.


CCC KlubCCC Klub